Υπάρχουν παιχνίδια που σε βάζουν στη θέση του κυβερνήτη μιας πόλης, άλλα που σε καλούν να διαχειριστείς ένα διαστημόπλοιο και αρκετά που βασίζονται στην ένταση των roguelike runs. Το Exark, όμως, αποφασίζει να ανακατέψει όλα αυτά τα στοιχεία και να τα τοποθετήσει πάνω σε ένα ιπτάμενο σκάφος, δημιουργώντας ένα ιδιαίτερα ενδιαφέρον υβρίδιο στρατηγικής, city building, αυτοματισμών και auto-battler μηχανισμών. Η βασική ιδέα είναι απλή στην περιγραφή, αλλά αρκετά πιο σύνθετη στην πράξη: αναλαμβάνουμε τον έλεγχο ενός airship, τοποθετούμε κτίρια στο περιορισμένο διαθέσιμο χώρο, δημιουργούμε πόρους, στρατολογούμε πλήρωμα, αντιμετωπίζουμε εχθρούς και προσπαθούμε να δημιουργήσουμε έναν μηχανισμό που θα γίνεται ολοένα και πιο αποτελεσματικός όσο προχωρά η διαδρομή μας.

Το ενδιαφέρον με το Exark βρίσκεται ακριβώς σε αυτή τη διαδικασία. Δεν πρόκειται για ένα παιχνίδι όπου ο παίκτης κάνει συνεχώς άμεσες κινήσεις κατά τη διάρκεια της μάχης. Αντίθετα, μεγάλο μέρος της δουλειάς γίνεται πριν από αυτήν. Η σωστή επιλογή κτιρίων, η τοποθέτησή τους, η διαχείριση του διαθέσιμου χώρου, οι χαρακτήρες που θα αναλάβουν συγκεκριμένες θέσεις και τα bonuses που θα συνδυάσουμε καθορίζουν τελικά το πόσο αποτελεσματικό θα είναι το airship μας. Όταν όλα λειτουργήσουν σωστά, το αποτέλεσμα μπορεί να είναι πραγματικά εντυπωσιακό, καθώς ένα φαινομενικά απλό κτίριο μπορεί να εξελιχθεί σε βασικό κομμάτι μιας τεράστιας αλυσίδας παραγωγής και combat effects.

Στην αρχή ενός run το Exark δεν δείχνει να είναι ιδιαίτερα περίπλοκο. Το σκάφος μας διαθέτει περιορισμένο χώρο και οι πρώτες επιλογές αφορούν κυρίως βασικά κτίρια παραγωγής. Το φαγητό αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους πόρους, καθώς αρκετά κτίρια καταναλώνουν food κάθε φορά που ενεργοποιούνται. Παράλληλα, όμως, το να έχουμε μεγαλύτερο απόθεμα φαγητού δεν είναι απλώς ένας τρόπος να αποφύγουμε προβλήματα. Το πλεόνασμα μπορεί να βοηθήσει ώστε τα κτίρια να λειτουργούν ταχύτερα, δημιουργώντας έτσι μια πολύ ενδιαφέρουσα σχέση ανάμεσα στην παραγωγή και την ταχύτητα λειτουργίας.

Η λογική αυτή αποτελεί ουσιαστικά τη βάση ολόκληρου του gameplay loop. Χτίζουμε ένα κτίριο για να παράγει έναν πόρο, χρησιμοποιούμε αυτόν τον πόρο για να αποκτήσουμε κάτι καινούργιο, το νέο αντικείμενο ενισχύει ένα άλλο μέρος του airship και σταδιακά δημιουργούμε μια αλυσίδα όπου κάθε στοιχείο υποστηρίζει κάποιο άλλο. Η διαδικασία ξεκινά σχετικά ήρεμα, όμως όσο αυξάνεται ο αριθμός των κτιρίων και των διαθέσιμων bonuses, η διαχείριση γίνεται πολύ πιο απαιτητική.

Παράλληλα, υπάρχει και το morale, ένας μηχανισμός που λειτουργεί σαν βασική γραμμή ασφαλείας για ολόκληρο το run. Αν το morale φτάσει στο μηδέν, χάνουμε τον έλεγχο του σκάφους, κάτι που σημαίνει ότι δεν μπορούμε να αντιμετωπίζουμε την οικονομία και την παραγωγή σαν να είναι τα μοναδικά στοιχεία που έχουν σημασία. Κάθε απόφαση πρέπει να λαμβάνεται με δεδομένο ότι το airship πρέπει πρώτα απ’ όλα να παραμείνει λειτουργικό.

Ένα από τα πιο ενδιαφέροντα στοιχεία του Exark είναι ο τρόπος με τον οποίο χρησιμοποιείται ο χώρος. Το airship δεν είναι ένας απέραντος χάρτης όπου μπορούμε απλώς να τοποθετούμε ό,τι θέλουμε. Κάθε θέση έχει σημασία και αρκετά κτίρια αποκτούν πρόσθετα bonuses ανάλογα με το πού βρίσκονται ή ποια άλλα κτίρια έχουν δίπλα τους. Υπάρχουν επίσης ειδικά tiles που μπορούν να ενισχύσουν συγκεκριμένους τύπους παραγωγής, ενώ ορισμένες κατασκευές έχουν συγκεκριμένους περιορισμούς ως προς τη θέση τους.

Αυτό σημαίνει ότι η κατασκευή μιας νέας εγκατάστασης δεν είναι ποτέ μια εντελώς αθώα απόφαση. Ένα κτίριο μπορεί να είναι εξαιρετικό από μόνο του, αλλά αν καταλαμβάνει μια θέση που αργότερα θα χρειαστούμε για κάτι πολύ πιο σημαντικό, η αρχική μας επιλογή μπορεί να αποδειχθεί προβληματική. Το ζήτημα γίνεται ακόμη πιο έντονο όταν εμφανίζονται κτίρια που δεν μπορούν να μετακινηθούν μετά την κατασκευή τους.

Σταδιακά, λοιπόν, το airship αρχίζει να θυμίζει περισσότερο ένα ζωντανό puzzle παρά μια απλή βάση. Πρέπει να σκεφτούμε όχι μόνο τι μας προσφέρει ένα κτίριο τώρα, αλλά και πώς θα επηρεάσει ολόκληρη τη διάταξη του σκάφους αρκετά λεπτά αργότερα. Είναι ένα σύστημα που ανταμείβει την πρόβλεψη, αλλά ταυτόχρονα επιτρέπει και αρκετό πειραματισμό.

Αν τα κτίρια αποτελούν τη μηχανή του airship, τότε το πλήρωμα είναι αυτό που μπορεί να την κάνει πραγματικά αποδοτική. Οι χαρακτήρες που αποκτούμε μπορούν να τοποθετηθούν σε συγκεκριμένες εγκαταστάσεις και να προσφέρουν bonuses που επηρεάζουν την παραγωγή, τη ζημιά, τα critical hits, το multicasting ή άλλες παραμέτρους.

Το ενδιαφέρον είναι ότι το πλήρωμα δεν λειτουργεί αποκλειστικά ως ένα σταθερό upgrade. Ορισμένοι χαρακτήρες και αντικείμενα μπορούν να χρησιμοποιηθούν προσωρινά ή ακόμη και να θυσιαστούν για να ενεργοποιήσουν συγκεκριμένα effects. Αυτό δημιουργεί μια ακόμη στρατηγική διάσταση, καθώς μερικές φορές η καλύτερη απόφαση δεν είναι να κρατήσουμε έναν χαρακτήρα στο airship, αλλά να τον χρησιμοποιήσουμε για ένα ισχυρό άμεσο όφελος.

Καθώς προχωρά το run, οι επιλογές πολλαπλασιάζονται. Διαφορετικά crew tags μπορούν να συνεργαστούν μεταξύ τους, ενώ συγκεκριμένα buildings αποκτούν μεγαλύτερη αξία όταν στελεχωθούν από τους σωστούς χαρακτήρες. Το σύστημα δημιουργεί έτσι έναν μεγάλο χώρο για experimentation, καθώς ένα build που ξεκίνησε με στόχο την παραγωγή μπορεί ξαφνικά να μετατραπεί σε ένα build βασισμένο στα critical hits ή στο multicasting.

Για αρκετό χρονικό διάστημα, το Exark μπορεί να δίνει την εντύπωση ενός χαλαρού resource-management παιχνιδιού. Όμως οι ουρανοί δεν παραμένουν ασφαλείς για πολύ. Πειρατές και άλλοι εχθροί κάνουν την εμφάνισή τους και αρχίζουν να επιτίθενται στο airship, δημιουργώντας έναν ακόμη παράγοντα που πρέπει να λαμβάνουμε υπόψη.

Κάθε χτύπημα μπορεί να επηρεάσει το morale μας, πράγμα που σημαίνει ότι η άμυνα δεν είναι απλώς ένα προαιρετικό χαρακτηριστικό. Ο παίκτης μπορεί να επιλέξει μια περισσότερο οικονομική προσέγγιση, προσπαθώντας να δημιουργήσει αρκετούς πόρους ώστε να αντέξει τις επιθέσεις μέχρι να φτάσει στον επόμενο προορισμό. Από την άλλη πλευρά, μπορεί να επενδύσει σε στρατιωτικά κτίρια και να προσπαθήσει να καταστρέψει τους εχθρούς πριν προλάβουν να προκαλέσουν σοβαρές ζημιές.

Εδώ εμφανίζεται ένα από τα πιο σημαντικά trade-offs του παιχνιδιού. Τα όπλα είναι ισχυρά, αλλά καταλαμβάνουν χώρο. Ο ίδιος χώρος θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί για παραγωγικά κτίρια, οπότε κάθε απόφαση για περισσότερη firepower έχει οικονομικό κόστος. Το Exark δεν μας ζητά απλώς να δημιουργήσουμε ένα δυνατό airship· μας αναγκάζει να αποφασίσουμε τι είδους airship θέλουμε να δημιουργήσουμε.

Ανάμεσα στους μηχανισμούς που μπορούν να οδηγήσουν ένα run σε εντελώς διαφορετική κατεύθυνση, τα critical hits ξεχωρίζουν ιδιαίτερα. Το ενδιαφέρον είναι ότι τα critical effects δεν περιορίζονται μόνο στα όπλα. Ακόμη και κτίρια που παράγουν πόρους μπορούν να επηρεαστούν από critical mechanics, δημιουργώντας μερικούς από τους πιο παράξενους αλλά και πιο αποτελεσματικούς συνδυασμούς του παιχνιδιού.

Ένα building μπορεί να αποκτήσει επιπλέον critical chance μέσω crew, relics και άλλων effects, ενώ στη συνέχεια υπάρχουν bonuses που αυξάνουν το critical multiplier. Όσο περισσότερα από αυτά τα στοιχεία συνδέονται μεταξύ τους, τόσο περισσότερο αρχίζει να μοιάζει το airship με μια μηχανή που τροφοδοτεί τον εαυτό της.

Κάπου εδώ βρίσκεται και ένα μεγάλο μέρος της γοητείας του Exark. Δεν χρειάζεται να ξεκινήσουμε κάθε run έχοντας στο μυαλό μας μια απόλυτα συγκεκριμένη στρατηγική. Μπορούμε να αφήσουμε τα διαθέσιμα rewards να καθορίσουν την πορεία μας. Αν εμφανιστεί ένα ιδιαίτερα δυνατό critical-related bonus, μπορούμε να προσαρμόσουμε ολόκληρο το airship γύρω από αυτό.

Αν τα critical hits μπορούν να κάνουν ένα build ισχυρό, το multicasting και τα repeated triggers μπορούν να το μετατρέψουν σε κάτι εντελώς διαφορετικό. Ορισμένα effects επιτρέπουν στα buildings να ενεργοποιούνται περισσότερες φορές, ενώ άλλα κάνουν τα triggered effects να ενεργοποιούνται ξανά. Όταν αρκετοί από αυτούς τους μηχανισμούς συνδυαστούν, η κατάσταση μπορεί να ξεφύγει πολύ γρήγορα.

Και αυτό φαίνεται να είναι ένα από τα στοιχεία που το Exark απολαμβάνει περισσότερο. Το παιχνίδι δεν φοβάται να επιτρέψει στον παίκτη να δημιουργήσει ακραίες αλληλεπιδράσεις. Αν έχουμε καταφέρει να συνδέσουμε σωστά τα bonuses, μπορούμε να παρακολουθήσουμε ένα building να ενεργοποιείται ξανά και ξανά, να δημιουργεί resources, να κάνει critical hits και να προκαλεί επιπλέον effects, τα οποία με τη σειρά τους ενεργοποιούν άλλα effects.

Ουσιαστικά, δεν παίζουμε μόνο ένα strategy game. Σχεδιάζουμε μια μηχανή. Το πραγματικό μας καθήκον είναι να βρούμε τα εξαρτήματα που συνεργάζονται καλύτερα μεταξύ τους και στη συνέχεια να παρακολουθήσουμε τη μηχανή να λειτουργεί αυτόματα. Όσο πιο αποτελεσματική γίνεται, τόσο περισσότερο το παιχνίδι μετατρέπεται από μια διαδικασία επιβίωσης σε μια άσκηση δημιουργίας ενός πραγματικά broken build.

Κατά τη διάρκεια της διαδρομής μας, το Exark μας επιτρέπει να επιλέγουμε διαφορετικούς προορισμούς. Τα settlements μπορούν να προσφέρουν μοναδικές ανταμοιβές, ενώ η επιλογή της διαδρομής μπορεί να επηρεάσει σημαντικά την εξέλιξη του run.

Εδώ εμφανίζεται ένα ακόμη επίπεδο στρατηγικής. Δεν αρκεί να εξετάσουμε μόνο ποιο reward είναι καλύτερο αυτή τη στιγμή. Πρέπει να σκεφτούμε ποιο reward ταιριάζει με το build που έχουμε ήδη δημιουργήσει. Ένα relic που μπορεί να φαίνεται μέτριο σε ένα οικονομικό build ενδέχεται να γίνει εξαιρετικό αν έχουμε ήδη επενδύσει στα critical hits ή στο multicasting.

Τα relics, οι inventions, τα schematics και τα contracts λειτουργούν έτσι σαν κομμάτια ενός μεγαλύτερου puzzle. Κάθε νέο reward μπορεί να αλλάξει την αξία κάποιων προηγούμενων επιλογών και να δημιουργήσει νέες πιθανότητες για το υπόλοιπο run.

Το Exark έχει έναν ενδιαφέροντα τρόπο να αυξάνει σταδιακά την πολυπλοκότητά του. Στην αρχή, είναι εύκολο να καταλάβουμε τι κάνει κάθε building και πού θέλουμε να το τοποθετήσουμε. Μετά από αρκετές αναβαθμίσεις, όμως, το airship αρχίζει να γεμίζει.

Ξαφνικά υπάρχουν buildings που θέλουμε να κρατήσουμε, crew members που πρέπει να τοποθετηθούν, relics που θέλουν συγκεκριμένες συνέργειες και αντικείμενα που μπορούμε να κάνουμε expend για να πάρουμε κάποιο προσωρινό ή μόνιμο bonus. Ο διαθέσιμος χώρος περιορίζεται και η διαχείριση γίνεται όλο και πιο έντονη.

Αυτό μπορεί να είναι ταυτόχρονα ένα από τα καλύτερα και ένα από τα πιο δύσκολα στοιχεία του παιχνιδιού. Για τον παίκτη που απολαμβάνει το optimization, το γεμάτο airship αποτελεί ένα τεράστιο sandbox. Για κάποιον που προτιμά πιο καθαρή και άμεση διαχείριση, η κατάσταση μπορεί να γίνει αρκετά χαοτική.

Παρά το ενδιαφέρον gameplay loop, υπάρχουν ορισμένες αδυναμίες που γίνονται περισσότερο αισθητές όσο αυξάνεται η πολυπλοκότητα. Ένα από τα σημαντικότερα ζητήματα αφορά την αναγνωσιμότητα ορισμένων στοιχείων του interface. Όταν πολλά effects, descriptions και πληροφορίες εμφανίζονται ταυτόχρονα πάνω από το background του παιχνιδιού, δεν είναι πάντα εύκολο να ξεχωρίσει κανείς τι ακριβώς διαβάζει.

Ένα πιο έντονο, ημιδιαφανές σκοτεινό υπόβαθρο πίσω από τα συγκεκριμένα στοιχεία θα μπορούσε να κάνει την εμπειρία αρκετά πιο καθαρή. Το ζήτημα δεν είναι τόσο έντονο όταν το airship είναι μικρό και υπάρχουν λίγα effects, αλλά προς το τέλος ενός run, όπου ο αριθμός των αντικειμένων και των bonuses αυξάνεται δραματικά, η κατάσταση μπορεί να γίνει αρκετά φορτωμένη.

Υπάρχει επίσης το ζήτημα ορισμένων immovable buildings. Η δυνατότητα να τοποθετήσουμε μια κατασκευή που αργότερα δεν μπορεί να μετακινηθεί δημιουργεί ενδιαφέρον στρατηγικό βάθος, αλλά ταυτόχρονα μπορεί να τιμωρήσει αρκετά σκληρά έναν παίκτη που δεν γνωρίζει ακόμη τους μηχανισμούς του παιχνιδιού.

Το καλύτερο κομμάτι ενός επιτυχημένου run στο Exark έρχεται όταν όλα όσα έχουμε χτίσει αρχίζουν να συνεργάζονται. Ένα building μπορεί να έχει τεράστιο critical chance, ένα άλλο να ενεργοποιεί πρόσθετα effects, κάποιο crew member να αυξάνει το multicasting και ένα relic να ενισχύει ακόμη περισσότερο τη συνολική λειτουργία.

Σε εκείνο το σημείο, το airship δεν μοιάζει πλέον με το μικρό σκάφος με το οποίο ξεκινήσαμε. Έχει μετατραπεί σε μια τεράστια μηχανή παραγωγής πόρων και ζημιάς.

Οι αριθμοί αρχίζουν να ανεβαίνουν, τα critical hits εμφανίζονται συνεχώς, τα buildings ενεργοποιούνται περισσότερες φορές και τα rewards που κάποτε έμοιαζαν σημαντικά αρχίζουν πλέον να φαίνονται σχεδόν ασήμαντα. Η συγκεκριμένη λογική κορυφώνεται στο τελικό κομμάτι ενός run, όπου ένα καλά στημένο build μπορεί ουσιαστικά να διαλύσει την αντίσταση των εχθρών.

Και αυτή ακριβώς είναι η στιγμή που καταλαβαίνεις τι θέλει να πετύχει το Exark. Δεν θέλει απλώς να σε κάνει να επιβιώσεις. Θέλει να σου δώσει τα εργαλεία για να δημιουργήσεις κάτι υπερβολικά ισχυρό και στη συνέχεια να σε αφήσει να δεις μέχρι πού μπορείς να το φτάσεις.

Η ολοκλήρωση ενός run δεν σημαίνει ότι τελειώνει και η εμπειρία. Το παιχνίδι προσφέρει επιπλέον unlocks και διαφορετικές επιλογές που μπορούν να αλλάξουν σημαντικά τον τρόπο με τον οποίο παίζεται κάθε επόμενη προσπάθεια. Διαφορετικά cores και διαφορετικά ships μπορούν να προσφέρουν νέες διατάξεις και να αναγκάσουν τον παίκτη να επανεξετάσει τον τρόπο με τον οποίο τοποθετεί τα buildings του.

Αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό για ένα roguelike, καθώς η επανάληψη δεν πρέπει να σημαίνει απλώς ότι κάνουμε ξανά το ίδιο πράγμα. Το ενδιαφέρον βρίσκεται στο να δοκιμάσουμε διαφορετικούς συνδυασμούς, να πειραματιστούμε με νέες στρατηγικές και να ανακαλύψουμε ποια builds μπορούν να λειτουργήσουν καλύτερα σε διαφορετικές συνθήκες.

Το γεγονός ότι τα διαφορετικά ships διαθέτουν διαφορετικά layouts δημιουργεί μια ακόμη σημαντική μεταβλητή. Η διάταξη του airship δεν είναι απλώς αισθητική λεπτομέρεια. Επηρεάζει άμεσα το πώς θα χτίσουμε την οικονομία, την άμυνα και τις συνέργειες του run.

Το Exark είναι ένα ιδιαίτερα ενδιαφέρον πείραμα πάνω στην ιδέα του συνδυασμού διαφορετικών ειδών strategy παιχνιδιών. Παίρνει στοιχεία από city builders, roguelikes, auto-battlers και resource-management games και τα ενώνει σε ένα σύστημα όπου η σωστή αλληλεπίδραση μεταξύ των mechanics έχει μεγαλύτερη σημασία από οποιαδήποτε μεμονωμένη μονάδα ή κατασκευή.

Η μεγαλύτερη δύναμή του βρίσκεται στην ελευθερία που προσφέρει στον παίκτη να δημιουργήσει το δικό του build. Τα buildings, το crew, τα relics, τα critical hits, το multicasting και τα triggered effects μπορούν να συνδυαστούν με πολλούς διαφορετικούς τρόπους και, όταν βρεθεί ο σωστός συνδυασμός, το αποτέλεσμα μπορεί να είναι πραγματικά θεαματικό.

Ταυτόχρονα, η αυξανόμενη πολυπλοκότητα σημαίνει ότι το Exark δεν είναι απαραίτητα ένα παιχνίδι που θα κατανοήσεις πλήρως από τα πρώτα λεπτά. Η διαχείριση του χώρου, η αναγνωσιμότητα ορισμένων interface στοιχείων και οι immovable κατασκευές μπορούν να δημιουργήσουν προβλήματα, ιδιαίτερα μέχρι να εξοικειωθείς με το σύστημα.

Ωστόσο, όταν αρχίσεις να καταλαβαίνεις πώς συνεργάζονται τα διάφορα mechanics, το παιχνίδι αποκτά μια ξεχωριστή γοητεία. Ξεκινάς με ένα μικρό airship που προσπαθεί απλώς να παράγει αρκετό food και να παραμείνει στον αέρα και καταλήγεις να παρακολουθείς μια μηχανή γεμάτη critical hits, multicasts, repeated triggers και τεράστια παραγωγή πόρων να λειτουργεί σχεδόν αυτόνομα.

Και ίσως αυτή να είναι τελικά η μεγαλύτερη επιτυχία του Exark. Δεν σε ανταμείβει μόνο επειδή κέρδισες. Σε ανταμείβει επειδή κατάφερες να καταλάβεις το σύστημά του αρκετά καλά ώστε να το κάνεις να λειτουργήσει με τρόπους που αρχικά δεν φαντάζεσαι.

Για τους λάτρεις των roguelikes, των strategy games και γενικότερα των τίτλων που βασίζονται στο experimentation και στην αναζήτηση «σπασμένων» συνδυασμών, το Exark έχει αρκετά πράγματα να προσφέρει. Μπορεί κάποια στιγμή να αισθανθείς ότι έχεις χάσει τον έλεγχο μέσα στο χάος των buildings και των effects, όμως όταν όλα αρχίσουν να λειτουργούν μαζί, αυτό το χάος μετατρέπεται σε ένα από τα πιο διασκεδαστικά κομμάτια της εμπειρίας.

Το Exark δεν ζητά απλώς να χτίσεις ένα airship. Σε προκαλεί να δημιουργήσεις μια μηχανή που μπορεί να ξεπεράσει τα ίδια της τα όρια. Και όταν αυτή η μηχανή αρχίσει να λειτουργεί, είναι δύσκολο να μην θέλεις να ξεκινήσεις ένα ακόμη run για να δεις πόσο περισσότερο μπορείς να την «σπάσεις».